Ofiary gaslightingu często zaczynają wątpić w dokładność swoich wspomnień. Sprawcy manipulując, zaprzeczają wydarzeniom, które miały miejsce, co prowadzi do dezorientacji i niepewności co, do własnych doświadczeń, ale nie tylko. Poniżej przedstawiam przykład z własnego doświadczenia współpracy w międzynarodowych zespołach projektowych.

Brałam udział w spotkaniu, na którym omawialiśmy postępy pracy z klientem. Pracownik A – dobrze przygotowany, przedstawiał kluczowe założenia i harmonogram działań, opisując kolejne kroki. Nagle, Pracownik B przerwał mu i powiedział: „To nie jest do końca tak…” – nie podając konkretów, kontynuował opowieść o zaplanowanej pracy, która śmiało mogła być przedsprzez A. Komentarz Pracownika B zasiał wątpliwość i obniżył autorytet, profesjonalizm Pracownika A w oczach klienta. Miał też znaczenie dla samego A, który zanim zauważył powtarzający się schemat pracy z B, zaczął zastanawiać się czy to, co robi i jak robi nie jest wystarczające. Pojawiło się kwestionowanie sensu i jakości swojej pracy z ostatnich sześciu miesięcy, mimo że widoczne efekty – zadowolenie klienta, postęp projektu i rosnące zaangażowanie, przeczyły tej wątpliwości.

Brzmi znajomo? W środowisku zawodowym może to przybierać subtelne, ale niszczycielskie formy. Prowadzi do niepewności, obniżenia poczucia własnej wartości i utraty zaufania do samego siebie. Gaslighting w miejscu pracy może mieć poważny wpływ na dobrostan pracowników oraz ogólną kulturę organizacyjną.

Gaslighting w pracy pojawia się, gdy współpracownicy, przełożeni lub zespoły manipulują rzeczywistością jednostki. Mogą to robić poprzez:

• zaprzeczanie wydarzeniom, które faktycznie miały miejsce;
• minimalizowanie osiągnięć;
• przypisywanie winy bez uzasadnienia;
• wprowadzanie sprzecznych informacji;
• kwestionowanie wspomnień czy doświadczeń danej osoby.

Inne przykłady gaslightingu:

• Przełożony, który mówi: „Nigdy ci tego nie mówiłem”, mimo że jasno przekazał instrukcje;
• Kolega, który neguje, że podważył twoje zdanie na spotkaniu;
• Otrzymywanie sprzecznych informacji, a następnie bycie obwinianym za „niezrozumienie”;
• Zmiana wersji wydarzeń lub „przekręcanie” faktów, by ukazać Cię w złym świetle.

Celem gaslightingu często jest zdobycie lub utrzymanie władzy i kontroli, a także uciszenie oporu lub eliminacja konkurencji.

• Zaburzenie pewności siebie: Pracownicy zaczynają wątpić we własne zdolności i osąd;
• Zwiększony stres i niepokój: Ciągłe poczucie bycia obserwowanym lub kwestionowanym prowadzi do napięcia;
• Izolacja: Osoby manipulowane często wycofują się z kontaktów społecznych w pracy;
• Wypalenie zawodowe: Ciągłe napięcie i emocjonalne obciążenie prowadzą do wyczerpania.

• Czujesz, że musisz nagminnie przepraszać, nawet gdy nie popełniłeś błędu;
• Często kwestionujesz swoje wspomnienia lub decyzje;
• Czujesz się zdezorientowany lub „zagubiony” po rozmowie z konkretną osobą;
• Masz poczucie, że „coś jest nie tak”, ale nie potrafi sz tego nazwać;
• Ludzie wokół zaczynają unikać cię lub zachowują się tak, jakby coś wiedzieli, czego ty nie wiesz.

1. Zachowuj dokumentację: Notuj interakcje, zapisuj e-maile, rób kopie ustaleń.
2. Zaufaj swoim odczuciom: Jeśli coś wydaje się nie w porządku, prawdopodobnie tak jest.
3. Szukaj wsparcia: Porozmawiaj z zaufanym współpracownikiem, działem HR lub coachem.
4. Zachowuj spokój i asertywność: Odpowiadaj faktami, bez emocjonalnych reakcji.
5. Skorzystaj z pomocy profesjonalistów: Coaching lub terapia może pomóc odzyskać pewność siebie i strategię działania.

Liderzy mają ogromny wpływ na ograniczenie i eliminację tego rodzaju toksycznych zachowań. Zadaniem liderów jest:

• Tworzyć środowisko oparte na otwartości i szacunku;
• Promować politykę zerowej tolerancji wobec manipulacji;
• Szkolenia z zakresu komunikacji, emocjonalnej inteligencji i zarządzania konfliktem;
• Wspierać whistleblowerów i pracowników zgłaszających nadużycia.

Gaslighting w miejscu pracy to cichy, ale potężny mechanizm niszczenia zaufania, dobrostanu i efektywności zespołów. Zrozumienie, jak się objawia i jak na niego reagować, jest kluczowe nie tylko dla ochrony siebie, ale i dla budowania zdrowej kultury organizacyjnej. Edukacja, uważność i odwaga w reagowaniu są najskuteczniejszymi narzędziami w walce z tą formą przemocy psychicznej.